Lý thuyết KTPL 10 Bài 23: Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân

1. Hội đồng nhân dân

a) Chức năng của Hội đồng nhân dân

Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước tại địa phương, đại diện cho tiếng nói và quyền làm chủ của nhân dân, do người dân địa phương trực tiếp bầu ra. Cơ quan này chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cấp trên.

Hội đồng nhân dân đóng vai trò ra quyết định các vấn đề cốt lõi ở địa phương như: kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, đảm bảo an ninh trật tự, phòng chống vi phạm pháp luật, chống tham nhũng, bảo vệ tài sản công và quyền lợi hợp pháp của công dân trên địa bàn. Đồng thời, Hội đồng nhân dân còn giám sát việc thi hành Hiến pháp, pháp luật và các nghị quyết cấp trên tại địa phương.

Ví dụ: Khi thành phố đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí tăng cao, Hội đồng nhân dân có thể họp bàn và ra nghị quyết về việc phát triển giao thông xanh và tăng cường kiểm soát khí thải từ các nhà máy.

b) Cơ cấu tổ chức của Hội đồng nhân dân

Hội đồng nhân dân gồm các đại biểu do cử tri địa phương bầu chọn. Tổ chức của Hội đồng nhân dân bao gồm Thường trực Hội đồng nhân dân và các Ban chuyên trách. Trong Thường trực có Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các Ủy viên.

Ví dụ: Ở một huyện, đại biểu Hội đồng nhân dân được bầu từ các xã. Sau khi thành lập, Thường trực HĐND huyện gồm Chủ tịch HĐND huyện A, một Phó Chủ tịch và các Ủy viên thuộc Ban pháp chế và Ban kinh tế – xã hội.

c) Hoạt động của Hội đồng nhân dân

Theo quy định của pháp luật, Hội đồng nhân dân họp định kỳ hai kỳ thường niên và có thể tổ chức các cuộc họp chuyên đề khi cần thiết. Các quyết định được đưa ra dựa trên thảo luận và biểu quyết tập thể.

Ví dụ: Khi có thiên tai xảy ra bất ngờ, Hội đồng nhân dân xã có thể họp chuyên đề để bàn về các biện pháp hỗ trợ khẩn cấp người dân và tái thiết cơ sở hạ tầng.

2. Ủy ban nhân dân

a) Chức năng của Ủy ban nhân dân

Ủy ban nhân dân là cơ quan hành chính nhà nước tại địa phương, đồng thời là bộ phận chấp hành của Hội đồng nhân dân cùng cấp. UBND do HĐND bầu ra, chịu trách nhiệm thi hành Hiến pháp, pháp luật và các nghị quyết của HĐND; thực hiện các nhiệm vụ do cấp trên giao.

Ví dụ: Sau khi Hội đồng nhân dân tỉnh ban hành nghị quyết về xây dựng các tuyến đường giao thông nông thôn mới, UBND tỉnh tổ chức triển khai thi công, giám sát và bố trí kinh phí thực hiện.

b) Cơ cấu tổ chức của Ủy ban nhân dân

Ủy ban nhân dân bao gồm: Chủ tịch, các Phó Chủ tịch và Ủy viên là người đứng đầu các phòng ban chuyên môn như Tư pháp, Tài chính – Kế hoạch, Lao động – Thương binh và Xã hội, Công an, Quân sự,…

Ví dụ: UBND quận X có Chủ tịch là người điều hành chung, Phó Chủ tịch phụ trách các lĩnh vực văn hóa – xã hội, và các Ủy viên như Trưởng phòng Tư pháp, Trưởng công an quận, Chỉ huy trưởng Ban chỉ huy quân sự quận…

c) Hoạt động của Ủy ban nhân dân

Hoạt động của Ủy ban nhân dân được điều chỉnh bởi pháp luật. Hằng tháng, UBND họp định kỳ một lần và có thể họp chuyên đề khi có việc phát sinh. Quyết định của UBND được thông qua bằng hình thức tập thể biểu quyết.

Ví dụ: Khi xảy ra dịch bệnh truyền nhiễm, UBND xã họp khẩn để triển khai các biện pháp kiểm soát dịch như lập chốt kiểm dịch, tuyên truyền phòng chống bệnh và hỗ trợ y tế cho người dân.

Sơ đồ tư duy KTPL 10 Bài 23: Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân