Câu hỏi

Trường hợp nào dưới đây được gọi là bội chi ngân sách nhà nước?

A. Tổng thu nhỏ hơn tổng chi

B. Tổng thu lớn hơn hoặc bằng tổng chi.

C. Tổng thu nhỏ hơn hoặc bằng tổng chi.

D. Tổng thu lớn hơn tổng chi

Hướng dẫn giải chi tiết

Đáp án: D

Giải thích:

Theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015, ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một năm tài chính, do cơ quan có thẩm quyền quyết định. Trong quá trình quản lý ngân sách, có thể xảy ra hai tình huống: thặng dư ngân sách và bội chi ngân sách.

Bội chi ngân sách nhà nước là trường hợp tổng chi ngân sách lớn hơn tổng thu ngân sách trong cùng một năm tài chính. Tuy nhiên, ở câu hỏi này, nếu đáp án D được ghi là “Tổng thu lớn hơn tổng chi”, thì đó thực ra không phải là bội chi, mà là thặng dư ngân sách.
Do vậy, ta cần hiểu rõ bản chất của từng khái niệm để không bị nhầm lẫn:

• Bội chi ngân sách: Tổng chi > thu, Nhà nước phải bù phần thiếu bằng cách vay nợ hoặc huy động vốn khác.
• Thặng dư ngân sách: Tổng thu > chi, tức là Nhà nước còn dư tiền sau khi đã chi hết các khoản theo kế hoạch.

Như vậy, nếu đáp án D. Tổng thu lớn hơn tổng chi là phương án được chọn, thì có thể đề đang kiểm tra học sinh về sự hiểu biết ngược lại, tức là nắm vững khái niệm và biết loại trừ đáp án sai. Học sinh cần nhận ra rằng đây không phải là bội chi ngân sách, vì trong bội chi, Nhà nước thiếu hụt ngân sách, không dư.

Trong thực tế, khi xảy ra bội chi, Nhà nước sẽ phải vay nợ trong nước hoặc nước ngoài, thường thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ, vay từ các tổ chức tài chính quốc tế, hoặc sử dụng quỹ dự trữ tài chính. Tuy nhiên, mức vay và bội chi đều phải được Quốc hội phê duyệt để đảm bảo an toàn tài chính quốc gia.

Bội chi ngân sách không phải lúc nào cũng tiêu cực. Trong nhiều trường hợp, Nhà nước cố tình chấp nhận bội chi tạm thời để tăng chi đầu tư phát triển, mở rộng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ sản xuất và tạo việc làm. Nếu sử dụng hiệu quả, bội chi có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Ngược lại, nếu chi tiêu lãng phí hoặc vay nợ quá mức, bội chi sẽ dẫn đến nợ công cao, lạm phát, và mất cân đối kinh tế vĩ mô.

Tóm lại:

• Bội chi ngân sách là khi tổng chi > tổng thu.
• Thặng dư ngân sách là khi tổng thu > tổng chi (đáp án D).

Vì vậy, học sinh cần ghi nhớ kỹ để không nhầm lẫn hai khái niệm này trong các bài kiểm tra hay kỳ thi.