Lý thuyết KTPL 10 Bài 16: Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trong Hiến pháp

1. Một số nội dung của Hiến pháp năm 2013 về quyền con người

Hiến pháp năm 2013 khẳng định rõ ràng rằng con người có các quyền căn bản mà không ai được phép xâm phạm:

– Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật, không ai bị phân biệt đối xử trong bất kỳ lĩnh vực nào của đời sống xã hội (Điều 16).

Ví dụ: Một người nghèo và một người giàu đều có quyền được xét xử công bằng khi ra tòa.

– Mỗi cá nhân có quyền được sống (Điều 19).

Ví dụ: Pháp luật nghiêm cấm các hành vi tước đoạt mạng sống của người khác dưới mọi hình thức.

– Thân thể con người được bất khả xâm phạm, đồng thời được pháp luật bảo vệ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm; mỗi người được quyền hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác theo luật (Điều 20).

Ví dụ: Không ai có quyền đánh đập, bắt giữ người khác trái pháp luật.

– Quyền bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và gia đình được tôn trọng tuyệt đối; mọi người có quyền giữ bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức liên lạc cá nhân khác (Điều 21).

Ví dụ: Việc tự ý đọc trộm tin nhắn của người khác có thể bị xử lý theo pháp luật.

2. Một số nội dung của Hiến pháp năm 2013 về quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân

a) Các quyền về chính trị, dân sự

Công dân Việt Nam được đảm bảo nhiều quyền quan trọng trong đời sống chính trị và dân sự:

– Quyền có nơi ở hợp pháp (Điều 22).

Ví dụ: Nhà nước không được tùy tiện trục xuất hay cưỡng chế người dân ra khỏi nơi cư trú hợp pháp.

– Quyền tự do đi lại và cư trú, quyền xuất cảnh và nhập cảnh theo quy định (Điều 23).

Ví dụ: Công dân có thể tự do chuyển nơi ở từ tỉnh này sang tỉnh khác.

– Quyền tự do ngôn luận, báo chí, hội họp, lập hội, biểu tình theo quy định của pháp luật (Điều 25).

Ví dụ: Công dân được phép lập nhóm thảo luận xã hội, miễn là không vi phạm pháp luật.

– Quyền bầu cử khi đủ 18 tuổi, ứng cử khi đủ 21 tuổi (Điều 27).

Ví dụ: Người đủ tuổi có thể tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân.

– Quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, quyền kiến nghị với cơ quan nhà nước (Điều 28).

Ví dụ: Người dân có thể góp ý sửa đổi luật thông qua các buổi lấy ý kiến.

– Quyền biểu quyết trong trưng cầu ý dân khi đủ 18 tuổi trở lên (Điều 29).
Ví dụ: Công dân được tham gia bỏ phiếu khi Nhà nước tổ chức lấy ý kiến toàn dân.

b) Các quyền về kinh tế, văn hóa, xã hội

Công dân còn được bảo đảm các quyền liên quan đến đời sống vật chất và tinh thần:

– Nam, nữ bình đẳng về mọi mặt (Điều 26).

Ví dụ: Cả nam và nữ đều có quyền ứng tuyển vào cùng một vị trí công việc.

– Quyền được bảo đảm an sinh xã hội (Điều 34).

Ví dụ: Người già không nơi nương tựa được nhận trợ cấp xã hội hàng tháng.

– Quyền làm việc và lựa chọn nghề nghiệp (Điều 35).

Ví dụ: Một học sinh sau khi tốt nghiệp có thể tự chọn nghề phù hợp với năng lực.

– Quyền học tập (Điều 39).

Ví dụ: Trẻ em đều được học tiểu học miễn phí theo quy định của Nhà nước.

– Quyền xác định dân tộc, sử dụng tiếng mẹ đẻ, chọn ngôn ngữ giao tiếp (Điều 42).

Ví dụ: Một học sinh người Khmer có thể dùng tiếng dân tộc trong sinh hoạt cộng đồng.

c) Nghĩa vụ cơ bản của công dân

Ngoài quyền lợi, công dân còn có trách nhiệm với đất nước và xã hội:

– Nghĩa vụ học tập (Điều 39).

Ví dụ: Trẻ em trong độ tuổi bắt buộc phải đến trường học tập.

– Nghĩa vụ bảo vệ môi trường (Điều 43).

Ví dụ: Không được xả rác bừa bãi ra sông, hồ.

– Nghĩa vụ trung thành với Tổ quốc (Điều 44).

Ví dụ: Không được tiếp tay cho các thế lực phản động chống phá đất nước.

– Nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc, tham gia nghĩa vụ quân sự (Điều 45).

Ví dụ: Nam thanh niên đủ điều kiện phải thực hiện nghĩa vụ quân sự theo luật.

– Nghĩa vụ tuân thủ pháp luật, bảo vệ an ninh trật tự (Điều 46).

Ví dụ: Chấp hành nghiêm chỉnh luật giao thông, không gây rối nơi công cộng.

– Nghĩa vụ nộp thuế theo luật định (Điều 47).

Ví dụ: Cá nhân kinh doanh phải nộp thuế thu nhập đúng hạn.

Sơ đồ tư duy KTPL 10 Bài 16: Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trong Hiến pháp