Câu hỏi

Nội dung nào dưới đây không phản ánh ưu điểm của cơ chế thị trường?

A. Tăng cường thao túng thị trường của doanh nghiệp.

B. Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hoá.

C. Tạo động lực sáng tạo cho các chủ thể kinh tế.

D. Kích thích chủ thể kinh tế cải tiến kĩ thuật.

Hướng dẫn giải chi tiết

Đáp án: A

Giải thích:

Cơ chế thị trường là phương thức tổ chức và vận hành nền kinh tế dựa trên quan hệ cung – cầu và giá cả. Trong cơ chế này, các chủ thể kinh tế (người sản xuất, người tiêu dùng, doanh nghiệp…) tự do quyết định việc sản xuất, mua bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ nhằm đạt hiệu quả cao nhất. Nhà nước chỉ đóng vai trò điều tiết, định hướng và kiểm soát khi cần thiết.

Cơ chế thị trường có nhiều ưu điểm nổi bật, thể hiện qua các mặt sau:

• Thứ nhất, điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa (phương án B):
  Cơ chế thị trường giúp phân phối nguồn lực xã hội một cách hợp lý, hướng sản xuất đến những hàng hóa, dịch vụ mà xã hội có nhu cầu cao. Khi hàng hóa khan hiếm, giá tăng → người sản xuất mở rộng quy mô → cung tăng lên; khi hàng hóa dư thừa, giá giảm → người sản xuất thu hẹp lại. Nhờ vậy, sản xuất và lưu thông hàng hóa tự động được điều chỉnh, tránh lãng phí và mất cân đối.
• Thứ hai, tạo động lực sáng tạo cho các chủ thể kinh tế (phương án C):
  Trong môi trường cạnh tranh thị trường, ai có năng suất cao hơn, sản phẩm chất lượng hơn, giá thành thấp hơn thì sẽ thu được lợi nhuận lớn hơn. Điều này thúc đẩy các cá nhân, doanh nghiệp chủ động tìm tòi, đổi mới cách làm, sáng tạo sản phẩm để khẳng định vị thế trên thị trường.
• Thứ ba, kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất (phương án D):
  Để tồn tại và phát triển trong cạnh tranh, các chủ thể kinh tế phải áp dụng tiến bộ khoa học – công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất, tiết kiệm nguyên liệu, giảm chi phí. Nhờ đó, năng suất lao động tăng lên, sản phẩm tốt hơn, lợi ích xã hội cũng được nâng cao.

Ngược lại, phương án A – “Tăng cường thao túng thị trường của doanh nghiệp” không phải là ưu điểm của cơ chế thị trường, mà là một hạn chế, mặt tiêu cực có thể xảy ra nếu thiếu sự quản lý của Nhà nước.

Khi cơ chế thị trường vận hành một cách tự do tuyệt đối, một số doanh nghiệp lớn có thể liên kết với nhau để thao túng giá cả, độc quyền hoặc ép giá người tiêu dùng và người sản xuất nhỏ. Điều đó làm méo mó quan hệ cung – cầu, gây bất bình đẳng, cản trở cạnh tranh lành mạnh, và đi ngược lại bản chất công bằng của thị trường. Vì vậy, hành vi thao túng thị trường không phải là ưu điểm, mà là điều Nhà nước cần ngăn chặn thông qua các chính sách chống độc quyền và bảo vệ cạnh tranh.

Ví dụ thực tế:
Nếu một tập đoàn dầu khí lớn cố tình hạn chế cung cấp xăng dầu để đẩy giá lên cao, người tiêu dùng phải chịu thiệt, và toàn bộ nền kinh tế bị ảnh hưởng. Đây là biểu hiện của sự thao túng thị trường, hoàn toàn trái với mục tiêu của cơ chế thị trường là cạnh tranh tự do, minh bạch.

Kết luận:
Cơ chế thị trường mang lại nhiều ưu điểm như điều tiết sản xuất, tạo động lực sáng tạo và thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật, nhưng không bao gồm việc tăng cường thao túng thị trường của doanh nghiệp. Ngược lại, đó là mặt hạn chế cần được Nhà nước kiểm soát để đảm bảo sự công bằng và hiệu quả cho toàn bộ nền kinh tế.
→ Vì vậy, đáp án đúng là A. Tăng cường thao túng thị trường của doanh nghiệp.