Câu hỏi

Phát biểu nào dưới đây không đúng về cơ chế thị trường?

A. Cơ chế thị trường là cơ chế tự điều tiết của nền kinh tế thị trường, do sự tác động khách quan vốn có của nó.

B. Cơ chế thị trường là một kiểu cơ chế vận hành nền kinh tế do bản thân nền sản xuất hàng hoá hình thành.

C. Cơ chế thị trường là hệ thống hữu cơ của sự thích ứng, tự điều tiết lẫn nhau, của mối quan hệ biện chứng gắn bó giữa các yếu tố giá cả, cung cầu, cạnh tranh,…

D. Cơ chế thị trường là phương thức cơ bản để phân phối và sử dụng các nguồn vốn, tài nguyên, sức lao động trong mọi nền kinh tế.

Hướng dẫn giải chi tiết

Đáp án: D

Phát biểu này không đúng vì cơ chế thị trường không phải là phương thức phân phối và sử dụng các nguồn lực trong mọi nền kinh tế, mà chỉ tồn tại và phát huy tác dụng trong nền kinh tế hàng hóa – kinh tế thị trường. Ở các nền kinh tế khác, đặc biệt là nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung hay kinh tế tự cung tự cấp, việc phân phối và sử dụng nguồn lực được quyết định bởi Nhà nước hoặc cộng đồng, chứ không dựa trên sự vận hành của thị trường. Như vậy, không thể nói cơ chế thị trường là “phương thức cơ bản trong mọi nền kinh tế”.

Để hiểu rõ hơn, trước hết cần nắm được khái niệm cơ chế thị trường. Cơ chế thị trường là hệ thống tự điều tiết của nền kinh tế hàng hóa, trong đó các mối quan hệ kinh tế như giá cả, cung – cầu, cạnh tranh, lợi nhuận… tự vận động, điều chỉnh lẫn nhau theo quy luật kinh tế khách quan (như quy luật giá trị, quy luật cung – cầu, quy luật cạnh tranh). Nói cách khác, trong cơ chế thị trường, “bàn tay vô hình” của các quy luật kinh tế sẽ định hướng cho người sản xuất, người tiêu dùng và doanh nghiệp hành động sao cho có lợi nhất cho họ, đồng thời tạo nên sự cân bằng tương đối cho nền kinh tế.

Chẳng hạn, khi nhu cầu thị trường tăng khiến giá hàng hóa cao, người sản xuất sẽ mở rộng quy mô sản xuất để thu lợi nhuận, còn khi giá giảm thì họ sẽ cắt giảm sản lượng. Chính sự tự điều chỉnh này giúp nền kinh tế vận hành linh hoạt mà không cần sự can thiệp trực tiếp, chi tiết của Nhà nước.

Ngược lại, ở nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, mọi hoạt động sản xuất, phân phối, tiêu dùng đều được Nhà nước quy định bằng mệnh lệnh hành chính, không có cơ chế thị trường điều tiết. Còn trong nền kinh tế tự cung tự cấp, người sản xuất vừa là người tiêu dùng, hàng hóa không được trao đổi rộng rãi nên cơ chế thị trường hầu như không tồn tại.

Ba phương án còn lại (A, B, C) đều đúng vì chúng mô tả bản chất của cơ chế thị trường:

• A nói đúng về tính tự điều tiết khách quan của cơ chế thị trường.
• B nêu đúng nguồn gốc: hình thành từ nền sản xuất hàng hóa.
• C diễn đạt đúng bản chất: cơ chế thị trường là hệ thống hữu cơ, vận động biện chứng giữa các yếu tố như giá cả, cung – cầu, cạnh tranh,…

Vì vậy, phát biểu D sai vì nó khái quát quá mức, gán cho cơ chế thị trường vai trò “phương thức cơ bản trong mọi nền kinh tế” — điều không đúng về mặt lý luận và thực tế.
→ Kết luận: Đáp án đúng là D.